İki Yalnızlık

Enderun Mektebi, devraldığı miras ve ihdas ettiği yeniliklerle Türklerin, dünya eğitim tarihine özgün katkılarından biridir. Türk devlet felsefesi, İslâm’ın beşerî bilimleri, savaş ve idare sanatları, meslekî eğitimin beden, zihin ve ruh çemberinde mükemmel uyumuyla teşekkül etmiş resmî bir okul olan Enderun, devlet yönetimine hazırlık amacıyla şimdiye kadar tasarlanmış en sistematik eğitim tecrübelerinden biri kabul edilmiştir.

Fatih’in kurduğu bu mektep, Platon’un Akademisi’ne ve Japonların Samuraylarına benzetilmiştir. Ruh ve felsefesini kurucusundan alan Enderun, onun getirdiği nizam sayesinde, Osmanlı siyasî sisteminin temel taşı haline gelmiş ve devleti parlak zirvelere taşımış; sahip olduğu geleneklerin gücüyle devletin varlığını koruyan başlıca unsurlardan biri olmuştur. Osmanlı siyaset ve eğitim tarihi açısından Enderun’un önemi abartılamayacak kadar büyüktür. Yazar Miller’e göre, “ilk Osmanlı sultanlarının liderlik rolleri sona erdiğinde, belki de imparatorluğun doğal ömrünü aşarak varlığını sürdürmesini sağlayan en büyük etken, bu okulda biriken ivme olmuştur.”

Osmanlı son döneminde Enderun’a ve Harem Dairesi’ne ilk giren yabancı kadın olma şöhretini taşıyan Barnette Miller, birincil Batılı ve Osmanlı kaynaklarından hazırladığı bu özgün araştırmada Fatih’in dehası yanında, Enderun Mektebi’nin kökeni, mimari yapısı, müfredatı, günlük hayatı ve devletteki fonksiyonuyla çöküşünün sıra dışı öyküsünü akademik bir üslupla anlatmaktadır.