Derin Tarih 35. Özel Sayı

CAYDIRICI GÜCÜ ELİNDE TUTMAK

“Bu mesel ile bulur cümle düvel fevz ü felâh:

Hâzır ol cenge, eğer ister isen sulh ü salâh”

Sultan II. Mahmud ve Abdülmecid dönemlerinin mütebahhir şahsiyetlerinden, hekimbaşı, şair ve edip Abdülhak Molla (1786-1854), sadece bu iki mısra ile, dünya tarihinin belki de en kadim ve eskimez kaidelerinden birini özetleyivermişti: Eğer barış ve emniyet içinde yaşamak istiyorsanız, düşmanın saldırılarına karşı her an uyanık olmalı ve elinizde tutacağınız caydırıcı güçle kendinizi koruma altına almalısınız. Savaş arzu edilen bir durum değildir, ancak sizi arzu edilmeyen durumlara düşmekten koruyan şey de yine savaştır.

Abdülhak Molla’nın bu berceste beyitleri, Kur’ân-ı Kerîm’deki şu meşhur ayetin bir tefsiri olarak da okunabilir: “Onlara (düşmanlarınıza) karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve savaş için bağlanıp beslenen atlar hazırlayın…” (Enfâl 60). Ayetin devamında, bu hazırlığın “düşmanın gözünü korkutmak ve caydırıcılığı artırmak için” olduğu da ifade edilir. 

Derin Tarih olarak, 35’inci özel sayımızda, sıra dışı bir dosyayla karşınızdayız: İnsanlık tarihinin ilk dönemlerinden itibaren, tarihin akışını değiştiren, savaşlarda dengeleri yerinden oynatan ve çığır açan silahları -dolayısıyla zaman içinde savaş yöntemlerinin nasıl gelişip dönüştüğünü- mercek altına alıyoruz. Tekerleğin icadıyla birlikte tasarlanan tekerlekli savaş arabalarından ok, mızrak ve kalkana… Türk eğri kılıcından çeşitli boyutlardaki savaş gemilerine… Hâlâ bugün bile büyük merak uyandıran Rum ateşinden mancınığa… Barut ve toptan tüm çeşitleriyle tüfeğe ve ateşli silahlara… Mayından zırhlı araçlara ve denizaltılara… Savaş uçakları ve füzelerden roketlere, nihayet insansız hava araçlarına… Nükleer silahlardan laboratuvar ortamında üretilen biyolojik saldırı yöntemlerine… Dosyamızın içeriğinin, arşivinizin en kıymetli parçaları arasına katılacağından şüphemiz yok.

Ve elbette özel sayımızı okurken, Türkiye’nin savunma sanayii alanında son yıllarda kat ettiği baş döndürücü mesafe ve üretilen envanter de gözlerinizin önünden geçmiş olacak. Dosyamız, bu yönüyle, millî savunma hamlelerimizin dünü, bugünü ve yarınına dair ilham verici bir özeti içinde barındırıyor. Sulh ve salâh istiyorsak her an cenge hazır olmamız gereken bir coğrafyada yaşadığımız malum.

Özel sayımıza birbirinden kıymetli akademisyenler, uzmanlar ve araştırmacılar katkıda bulundu. Kaleme alınan derinlikli makaleler sayesinde, bu sahada hazırlanmış en kapsamlı Türkçe yayınlardan biri ortaya çıkmış oldu. Yazarlarımıza, okurlarımız adına en içten teşekkürlerimi sunuyorum.

Yeni özel sayılarımızda görüşmek üzere…

NELER VAR?

İnsanlığın ilk cephe arkadaşlarından biri olan mızrağın tarihteki izlerini Prof. Dr. Kelly DeVries sürdü.

Dünya tarihinde savaşların seyrini değiştiren en önemli silahlardan biri olan ok ve yayın İskitlerden başlayarak Osmanlılara uzanan serüvenini Prof. Dr. Erkan Göksu yazdı.

İnsanın yeryüzündeki macerasının kadim şahitlerinden olan kalkanın tarihini Dr. Samet İkibeş yazdı.

Bir dönemin mühendislik harikası olan savaş arabalarının kadim geçmişini Dr. Samet İkibeş kaleme aldı.

Yalnızca askerî teknolojinin değil, aynı zamanda denizcilik bilgisinin ve örgütlü insan gücünün de simgesi olan antik savaş gemilerinin tarihine Prof. Dr. Erdoğan Aslan ışık tuttu.

İlk mekanik savaş aracı olan mancınığın geçmişini Prof. Dr. Erkan Göksu yazdı.

Uzun Makedon kargısı sarissanın II. Filip ve oğlu Büyük İskender’in savaşlarındaki önemli rolünü ve Helen dünyasına olan tesirini Prof. Dr. Kahraman Şakul satırlarına taşıdı.

İlk çağlardan itibaren savaşlarda caydırıcı bir güç olarak kullanılan savaş fillerinin savaşların seyrini nasıl değiştirdiğini Dr. Umut Kansoy değerlendirdi.

Küçük bir halkadan ibaret olan üzenginin, at ile insan arasındaki ilişkiyi güçlendirerek Türk askerî başarısında oynadığı rolü Prof. Dr. Erkan Göksu inceledi.

Türk milletinin tarih boyunca elde ettiği zaferlerin mimarlarından biri olan Türk eğri kılıcının Hunlardan Osmanlılara uzanan geçmişine Batuhan Yıldız mercek tuttu.

Dehşet saçan silahlarının başında gelen Rum ateşinin Ortaçağ’ı nasıl kasıp kavurduğunu Prof. Dr. John Haldon yazdı.

Dünya tarihini değiştiren savaş silahları ve teknolojisi hakkındaki sorularımızı askerî tarih alanında otorite kabul edilen ve 100’ü aşkın kitaba imza atmış olan Exeter Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Prof. Jeremy Black cevaplandırdı.

Zarif hatları, dengeli oranları ve belirgin siluetiyle Ortaçağ şövalyelerin sembolü hâline gelen Avrupa uzun kılıcı türlerini ve kullanımını dövüş kitaplarına göre Prof. Dr. Daniel Jaquet inceledi.

Barutun dünya tarihindeki dönüştürücü etkisini Prof. Dr. Kahraman Şakul kaleme aldı.

Roket ve füzenin dünya tarihîndeki gelişimine Savunma Analisti Hakan Kılıç ışık tuttu.

Lâgârî Hasan Çelebi’den ROKETSAN’A Türk ve İslâm dünyasındaki roket çalışmalarını Savunma Analisti Hakan Kılıç yazdı.

Osmanlı ve Avrupa’daki ilk top döküm tekniklerini ve üretilen ilk topları örnekler üzerinden Dr. Okay Sütçüoğlu inceledi.

13 ve 16. yüzyıllardaki top teknolojisini klasik top modelleri üzerinden Dr. Francisco Javier López Martín inceledi.

Ortaçağ Avrupa’sının simgelerinden biri olan şövalye zırhlarının tarihine Jeffrey L. Forgeng mercek tuttu.

Menzili ve tahrip gücü sayesinde aristokrat kökenli zırhlı şövalyeleri ve süvarileri işlevsiz kılan İngiliz uzun yayının tarihini Prof. Dr. Clifford J. Rogers satırlarına taşıdı.

15-17. yüzyıllardaki tüfek teknolojisine ve tüfeklerin savaşların kazanılmasındaki önemli rolüne Doç. Dr. Özgür Kolçak değindi.

17. yüzyılın sonlarına doğru tüfeğin ucuna takılan korkutucu bir silaha dönüşen süngünün dünya tarihindeki önemine Prof. Dr. Kahraman Şakul ışık tuttu.

Barut teknolojisinin dünya tarihindeki yerini ve Osmanlı İmparatorluğu’nun dönüşümdeki rolünü Georgetown Üniversitesi Tarih Bölümü’nden dünyaca ünlü askerî tarihçi Prof. Gábor Ágoston ile konuştuk.

Savaş tarihinin en büyük fenomenlerinden biri olan tankların nasıl ortaya çıkıp efsaneleştiği sorusunu Dr. Doruk Akyüz cevaplandırdı.

1914-1945 yılları arasındaki hava gücünün yükselişini uçaklar üzerinden Dr. Doruk Akyüz değerlendirdi.

Biyolojik savaşların tarihçesini ve kullanıldıkları savaşları Prof. Dr. Nesrin Çobanoğlu Yüksel yazdı.

İnsanlığın en tehlikeli keşiflerinden biri olan nükleer silahların Hiroşima’dan günümüze uzanan korkunç tarihini Prof. Dr. Sait yılmaz kaleme aldı.

Makineli tüfeğin beş asırlık tarihinin izini Metin Taha Yılmaz sürdü.

Gökyüzündeki görünmez uçaklardan okyanusun derinliklerindeki gizemli denizaltılara, mutfağımızdaki fırından hastanedeki tarama cihazlarına kadar geniş bir kullanım alanı olan radar ve sonar teknolojisinin gelişimini Munise Şimşek kaleme aldı.

İstihbarat tarihinin güvercinlerden İHA ve SİHA’lara uzanan tarihî serüvenine Mirza Mahmut Demir mercek tuttu.

Tarih Okuyan Şaşırmaz