Pratik Geçmiş

“Kurmaca, tarihin bastırılmış ötekisidir.”

Bir tarihçi size 1745’te tam olarak ne olduğunu anlatabilir. Ama yarın ne yapmanız gerektiğini sorduğunuzda susar. Hayden White’ın son kitabı bu suskunluğu bir eksiklik değil, bilinçli bir vazgeçiş olarak okuyor: Modern tarih, bilim olmayı başardığı ölçüde hayata karışma hakkından feragat etti.

White, Michael Oakeshott’tan devraldığı ayrımı sonuna kadar götürüyor. Tarihsel geçmiş, profesyonellerin birbirleri için kurduğu, yalnızca kitaplarda ve makalelerde var olan bir yapıdır; onu hiç kimse yaşamamıştır. Pratik Geçmiş ise hepimizin yanımızda taşıdığı geçmiştir: bastırılmış belleğin, düşün ve arzunun; bir karar anında farkında bile olmadan başvurduğumuz o dağınık hikâye, örnek ve formül deposunun geçmişi. Tarih bu alanı terk ettiğinde, orayı boş bırakmadı –oraya edebiyat yerleşti.

Metatarih’ten kırk yıl sonra, tarih kuramını yarım yüzyıl boyunca sarsmış bir düşünürün geç dönem yapıtı: kışkırtıcı, tartışmaya davet eden ve tarihçilerden çok, geçmişe bugün ne yapacağını sormak için bakan herkes için.